SCMC CLINIC

ภาพประกอบอาหารกล่องข้าว ไก่และผัก พร้อมน้ำเปล่าและกาแฟในห้องพักที่เห็นแสงเมืองตอนกลางคืน ประกอบหัวข้อการจัดมื้อและเวลาพักสำหรับคนทำงานกะดึก

ทำงานกะดึก อยากคุมน้ำหนัก ควรจัดมื้ออาหารและเวลาพักอย่างไร

สำหรับคนทำงานกะดึก การคุมน้ำหนักต้องเริ่มจากตารางชีวิตจริงก่อน บางคนพักได้เพียงครั้งเดียว ร้านอาหารที่เลือกได้มีน้อย และเมื่อเลิกงานตอนเช้าก็ทั้งหิวทั้งง่วง หากใช้ตารางอาหารของคนทำงานกลางวันมาบังคับทุกข้อ มักทำต่อได้ยาก

กล่องข้าวพร้อมเต้าหู้ ไข่และผักสองกล่อง วางข้างขวดน้ำ กระเป๋าอาหาร โยเกิร์ตและแอปเปิลในครัว
ภาพประกอบสร้างขึ้น: เตรียมอาหารและของว่างไว้ก่อนเข้ากะ เลือกปริมาณและช่วงกินให้เหมาะกับตารางงานของตนเอง

ลองเริ่มจากกำหนดว่า หลังตื่นจะกินมื้อไหน ระหว่างกะจะหาอาหารจากที่ใด และกลับถึงบ้านแล้วจะได้นอนเมื่อไร เมื่อจัดสามช่วงนี้ให้ลงตัว การลดการกินจุกจิกหรือเครื่องดื่มหวานจะทำได้เป็นรูปธรรมขึ้น โดยไม่ต้องเริ่มด้วยการอดอาหารตลอดคืน

ช่วงดึกเลือกกินยาก เพราะมีทั้งเรื่องร่างกายและเรื่องงาน

นาฬิกาภายในร่างกายช่วยกำหนดจังหวะการตื่นและพัก เมื่อย้ายเวลาทำงานไปอยู่กลางคืน การกินและการนอนจึงอาจไม่ตรงกับจังหวะที่คุ้นเคย ยิ่งมีเวลาพักไม่แน่นอนหรือพักผ่อนไม่พอ การจัดมื้ออาหารก็ยิ่งยากขึ้น

ก่อนโทษตัวเองว่าไม่มีวินัย ลองดูว่าเกิดอะไรขึ้นจริงในกะนั้น เช่น ไม่ได้กินก่อนเข้างาน พักช้าจนหิวจัด หรือดื่มหวานเพราะต้องการฝืนความง่วง แต่ละปัญหาต้องแก้ต่างกัน การเตรียมอาหารล่วงหน้าจะช่วยได้ในกรณีหนึ่ง ขณะที่อีกกรณีอาจต้องเริ่มจากคืนเวลานอนให้เพียงพอ

จัดมื้อรอบเวลาตื่น เวลาพัก และเวลานอน

เขียนตารางหนึ่งวันของตัวเอง ตั้งแต่ตื่น เข้างาน พัก เลิกงาน ไปจนถึงเข้านอน แล้วหาช่วงที่กินได้จริง หากรู้ว่ามื้อไหนเสี่ยงจะหลุดเพราะพักไม่ตรงเวลา ให้เตรียมอาหารหรือของว่างสำหรับช่วงนั้นไว้ก่อน

มื้อหลังตื่นหรือก่อนเข้างานควรมีทั้งข้าวหรืออาหารกลุ่มแป้ง แหล่งโปรตีนอย่างปลา ไข่ เต้าหู้หรือเนื้อสัตว์ และผัก กินให้เป็นมื้อแทนการดื่มกาแฟแล้วรอไปหิวจัดตอนดึก ส่วนระหว่างกะ เลือกอาหารปริมาณที่กินแล้วไม่แน่นท้อง และกินในช่วงพักที่จัดไว้ให้ได้มากที่สุด

แนวทางของ NIOSH แนะนำให้ลดอาหารช่วงกลางคืนและเลี่ยงมื้อใหญ่ใกล้เวลานอน เมื่อนำมาใช้กับงานจริง อาจเริ่มจากลดมื้อดึกที่หนักท้องและเตรียมมื้อเล็กไว้ตามความจำเป็น ผู้ที่เป็นเบาหวาน ใช้ยาลดน้ำตาล ตั้งครรภ์ หรือมีโรคประจำตัว ควรให้แพทย์หรือนักกำหนดอาหารช่วยจัดเวลามื้อให้สัมพันธ์กับยาและตารางงานก่อนงดมื้อ

ตัวอย่างการวางแผนสำหรับกะ 20.00–08.00 น.

ตัวอย่างสมมติต่อไปนี้แสดงวิธีแบ่งอาหารตามช่วงงาน ปริมาณและเวลาจริงต้องปรับตามเวลาตื่น ความหิว ช่วงพัก และสุขภาพของแต่ละคน

หลังตื่นช่วงบ่าย: กินมื้อหลักก่อนออกจากบ้าน เผื่อเวลาเตรียมตัวและเดินทาง จะได้ไม่ต้องเริ่มกะด้วยความหิว

ช่วงพักต้นกะ: กินอาหารที่เตรียมไว้หากหิว เช่น ข้าวกับกับข้าวที่มีโปรตีนและผัก เลือกปริมาณที่ไม่ทำให้แน่นท้อง

ระหว่างกะ: เตรียมของว่างสำหรับช่วงที่หิว เช่น นมรสจืด โยเกิร์ตรสธรรมชาติ หรือผลไม้ที่กินได้ แบ่งไว้เป็นส่วนที่ตั้งใจกิน

หลังเลิกกะ: ถ้าหิว ให้เลือกมื้อเล็กก่อนพัก ลดการกินมื้อใหญ่แล้วเข้านอนทันที

หากงานให้พักได้ครั้งเดียว ให้จัดอาหารสำหรับมื้อนั้นก่อน ไม่ต้องฝืนแบ่งหลายมื้อจนทำงานลำบาก เตรียมทางเลือกสำรองสำหรับวันที่พักช้าหรือร้านปิดไว้ด้วย เช่น อาหารที่ซื้อเก็บหรือพกไปได้ตามสภาพที่ทำงาน

ดูทั้งน้ำตาลในแก้วและเวลาที่ดื่มกาแฟ

กาแฟมีสองเรื่องที่ต้องดูแยกกัน คือสิ่งที่เติมในแก้วและผลของคาเฟอีนต่อการนอน หากต้องดื่มเพื่อช่วยให้ตื่น ควรจัดไว้ช่วงต้นกะและเว้นห่างจากเวลานอนหลายชั่วโมง สังเกตด้วยว่าวันไหนดื่มช้าแล้วหลับยาก เพราะแต่ละคนไวต่อคาเฟอีนต่างกัน

ส่วนเรื่องน้ำตาล ลองไล่ดูตั้งแต่แก้วแรกจนถึงแก้วสุดท้าย กาแฟใส่นมข้น ชาหวาน และเครื่องดื่มชูกำลังล้วนควรนับรวมด้วย หากมีแก้วที่ดื่มประจำ เริ่มจากลดความหวานหรือเปลี่ยนเป็นแบบไม่หวานก่อนหนึ่งแก้วก็ได้ จะเห็นสิ่งที่ต้องปรับชัดกว่าการสั่งตัวเองให้ “กินให้น้อยลง” ทั้งวัน

หากง่วงจนทำงานหรือขับรถไม่ไหว ให้หยุดพักในที่ปลอดภัยและหาวิธีกลับบ้านที่ไม่ต้องฝืนขับ กาแฟไม่ควรถูกใช้แทนการพักเมื่ออาการง่วงเริ่มกระทบความปลอดภัย

กันเวลานอนออกจากธุระหลังเลิกงาน

การนอนกลางวันต้องจัดสภาพแวดล้อมช่วยด้วย ปิดแสง ลดเสียง ปิดการแจ้งเตือนที่ไม่จำเป็น และบอกคนในบ้านว่าช่วงไหนเป็นเวลานอนหลัก หากต้องทำธุระหลังเลิกกะ ลองย้ายเรื่องที่ไม่เร่งด่วนออกไป เพื่อไม่ให้เวลานอนค่อย ๆ หายไปทุกวัน

ก่อนนอนให้ลดกิจกรรมลงและเลี่ยงอาหารมื้อหนัก หากหิวจนรบกวนการนอน อาจกินมื้อเล็กแทนการฝืนอด ส่วนแอลกอฮอล์ไม่ควรใช้ช่วยให้นอน แม้ทำให้ง่วงช่วงแรกก็อาจรบกวนการพักในช่วงต่อมา

คนที่สลับกะบ่อยอาจนอนเวลาเดียวกันทุกวันไม่ได้ ให้หาเวลานอนหลักสำหรับแต่ละกะและวางมื้ออาหารรอบช่วงนั้น หากนอนไม่หลับต่อเนื่อง ง่วงมากทั้งที่พยายามพักแล้ว หรือนอนกรนและมีคนเห็นว่าหยุดหายใจ ควรนัดพบแพทย์เพื่อประเมินการนอน แทนการเพิ่มกาแฟไปเรื่อย ๆ

ทบทวนทั้งความหิว การพัก และแนวโน้มน้ำหนัก

เวลาทบทวนแผน ให้ดูมากกว่าตัวเลขบนตาชั่ง กินเป็นมื้อได้ดีขึ้นไหม ยังหิวจัดหลังเลิกกะหรือไม่ และได้นอนตามเวลาที่เตรียมไว้แค่ไหน หากชั่งน้ำหนัก ให้ใช้เงื่อนไขใกล้เคียงกัน เพื่อไม่ให้ความต่างของเวลาและอาหารที่เพิ่งกินทำให้เปรียบเทียบคลาดเคลื่อน

เลือกสิ่งที่ทำซ้ำได้ในกะถัดไปก่อน เช่น เตรียมอาหารช่วงพักหนึ่งมื้อ ลดเครื่องดื่มหวานหนึ่งแก้ว หรือเลื่อนธุระออกจากเวลานอน หากยังจัดไม่ลงตัว ให้นำตารางกะ เวลานอน และอาหารที่กินจริงไปปรึกษาแพทย์หรือนักกำหนดอาหาร ข้อมูลเหล่านี้ช่วยให้คำแนะนำเข้ากับงานของคุณมากขึ้น

คำถามที่พบบ่อย

ทำงานกะดึกต้องงดกินหลังเที่ยงคืนหรือไม่

ไม่ควรใช้เวลาเที่ยงคืนเป็นเส้นแบ่งตายตัว เป้าหมายคือจัดมื้อให้สม่ำเสมอและลดมื้อใหญ่กลางดึก หากมีเบาหวาน ใช้ยาที่สัมพันธ์กับมื้ออาหาร หรือมีโรคประจำตัว ควรปรึกษาผู้ดูแลก่อนทดลองงดมื้อ

เลิกกะแล้วหิว กินก่อนนอนได้ไหม

หากหิว เลือกมื้อเล็กที่กินแล้วไม่แน่นท้องและเผื่อเวลาก่อนนอนตามที่ทำได้ ผู้ที่มีกรดไหลย้อนควรขอคำแนะนำเรื่องขนาดมื้อและระยะห่างจากเวลานอนให้เหมาะกับอาการของตนเอง

เปลี่ยนเป็นกาแฟดำแล้วดื่มได้ตลอดกะหรือไม่

กาแฟดำช่วยลดน้ำตาลและสิ่งที่เติมลงในแก้วได้ แต่ยังมีคาเฟอีน จึงต้องดูทั้งปริมาณและเวลาที่ดื่ม รวมถึงคาเฟอีนจากชาและเครื่องดื่มอื่นด้วย โดยเฉพาะช่วงใกล้เวลานอน

วันหยุดควรอดชดเชยมื้อดึกหรือไม่

ให้กลับมากินเป็นมื้อตามปกติ แล้วทบทวนว่าช่วงทำงานหิวจัดเพราะอะไร การเตรียมอาหารสำหรับกะหน้าแก้ปัญหาได้ตรงกว่าการอดชดเชยจนหิวมากอีกครั้ง

นอนหลับยากและง่วงมาก ควรรอให้น้ำหนักลดก่อนหรือไม่

ไม่ต้องรอ หากหลับยากหรือง่วงมากจนรบกวนงานและชีวิตประจำวัน ควรพบแพทย์ เตรียมเวลานอน เวลาตื่น ตารางกะ และรายการเครื่องดื่มที่มีคาเฟอีนไปด้วย

ห้องนอนปิดม่านทึบ มีแสงกลางวันลอดขอบม่านเล็กน้อย พร้อมผ้าปิดตา ที่อุดหูและโทรศัพท์คว่ำหน้าบนโต๊ะข้างเตียง
ภาพประกอบสร้างขึ้น: จัดห้องให้แสงน้อยและลดสิ่งรบกวนเพื่อเตรียมพักหลังเลิกกะ
Scroll to Top